Islandien kieldy varaittau digitualine sugupuutto

Islantilainen kalastajaIslandien muamankieli da kul’turalline identitiettu on uppuomas anglienkielizeh verkomereh
Tarvitanneh islandienkieleh uuzi sana, sidä puaksuh ei oteta toizis kielispäi. Sen sijah luajitah uuzi sana, kudai pohjavuu muinazeh norjan kieleh.
Islandienkieline tiedokonehtu tarkoittai sana on tölva, kudai muvvostuu sanois tala, noumer, da völva, naisprorokku. Internettulivain on vafri, kudai ottau allun verbis kulleksie.
Islandies on ylen omaluaduine kieli, kudaman monimutkaine kielioppi on pyzynyh moizennu, kui se oli vuozituhat tagaperin. Tämän ližäkse islandien sanasto muuttamatoi, ga yhtelläh se pädöy sellittämäh 2000-luvungi dieloloi.
Ga hos kieli on muuttamatoi da nerokas i avain islandielazien rahvahallizeh dai kul’tturallizeh identitiettah, islandiekse pagizou odva vai 340 000 ristikanzua – da Siri i Alexa ei olla heijän joukos. (Siri on Applen persounalline paginantunnistandah perustui avvuttai da Alexa on Amazon.com:n kehitetty da jullattu virtualine auttai.)
Facebookan, YouTuben da Netflixan, älytelefonoin, iänentunnistandan da digitualizien avvuttajien aigah on ammuine kieli uppuomas anglienkielen mereh.
”Sidä kučutah muamankielen käytändän vähenemizekse, kudai roih digitualizen muailman täh”, sanoi Eiríkur Röngvaldsson, islandienkielen da lingvistiekan professoru Islandien yliopistos. ”Kieli, kudai tovellizes muailmas on enimistökieli, muuttuu digitualizes muailmas vähembistökielekse.”
Yläškolan opastajat sanellah jo, ku 15-vuodizet väliaijal paistah vaiku angliekse, da äijiä nuorembat lapset sanotah kieliazientundijoile, ku hyö tietäh opastuskartin kuvan anglienkieline nimi, ga islandienkieline nimi on heile tundematoi.
Röngvaldssonan mugah nuorien islandielazien islandienkielenmalto ei enämbi kehity, konzu hyö nygöi vietetäh muga äijy aigua digitualizes muailmas, kudmas käytetäh vaiku anglienkieldy. ”Meil toinah kazvau kogonaine sugupolvi ilmai putillistu muamankieldy”, sanoi Röngvaldsson.
Kieli on mennyzyös pellastunnuh äijis vieraskielizis virityksis, ezimerkikse sit, konzu Daanii haldivoičči Islandiedu. Anglienkieli yhtelläh on ainavoluaduine. Sen vaikutusvoimu on ylen suuri, Eiríkur Röngvaldsson sanoi. ”Älytelefonoi ei olluh 10 vuottu tagaperin. Tänäpäi läs jogahine on kogopäiväzes kontaktas anglienkielenke.
Anglienkieli toinah ei ole vihaniekku – printsipan mugah monikielizys on hyvä dielo – ga sen merkičys da spektru verkos on ylivoimaine, sanelou Iris Edda Nowenstein, Eiríkur Röngvaldssonan kollegu. Yksikai Islandii ole ainavo, kudaman kieli on digitualizeh pahas tilas olii. Tutkimuksen mugah 21 muudugi europpalastu kieldy varaittau digitualine sugupuutto.
Islandienkieli on kierretty sežo tovellizes muailmas. Islandieh tuli mennyt vuvven läs kaksi miljonua vierastu ulgomualoilpäi, da yli 10 % suaren eläjis on muahmuuttajii.
EL:n alovehel tulijoil lyhytaigazil ruadajiil ei enimyölleh pie maltua islandienkieldy. Reykjavikan keskustan buarois, restoranois da laukois linnalazil voibigi olla vaigei suaja palveluu omal muamankielel.
Verko yhtelläh on suurin huoli. Paiči Google:ttu, kudai on ližännyh islandienkielizen paginantunnustimen omassah androidtelefonan käyttösistiemah, ei toizil internettujättiläzil ole mielenkiinduo tarita islandienkielizii vaihtoehtoloi.
‒ Islandienkielen da frantsien digitualine tugemine maksau muga äijän, ga ku kačotanneh Apple da Amazon omii laskendutaulukkoloi, hyö nikonzu ei anneta tugie islandienkielele, Röngvaldsson sanoi.
Ollou islandienkielizii versielöi, net ei olla tävvellizet, Nowenstein saneli.
‒ Facebookan voibi muuttua islandienkielizekse, ga silloi se ei rua putilleh. Ristikanzat tuskevutah sih, ku heijän nimet on kirjutettu viäräh, da vaihtetah facebook järilleh anglienkielizekse, ližäi häi.
Akadeemikku Max Naylor, kudai sežo on keral tutkindas, sanoi, ku on työndänyh sähköpoštua da kirjutannuh Applele äijän kerdua täs dielos, ga hänele nikonzu ei ole vastattu.
Nayloran mugah tävvelleh ruadajua operuattorusistiemua ei vuoteta, ga toivotah, ku Apple rubieu ehki yhteisruadoh.
Islandien halličus siästäy tulien viijen vuvven aigua joga vuottu 450 miljonua krounua kielitehnolougien dengufondale avvonazen lähtekoodan kehittäjih näh, ga vaigiedu ruaduo on ylen äijy: soveldukset, jiäškuappu kudai aktiiviruijah iänen avul, sotsialine meedii da mašinat kudamat ei tarvita ajajii…
Islandien kieli on säilynyh satattumattomannu yli 1000 vuottu, da vaiku erähät azientundijat ollah huolevuttu sen ozas.
Nowensteinan mugah kieli säilyy valdivon, opastandan da halličuksen virallizennu kielenny, ga huoli on sen vahnanemine monil eri aloil da sen käytön rajoittamine. Se piäzöy nenga ollen vaiku toizele sijale ristikanzoin elokses.
Islandielazien lapsien lugumalto samanaigazeh heikkonou da sanavarasto pienenöy. ”Terväh voibi mennä muga, ku islandielazet ei enämbi olla islandielazii da ei anglielazii. Identitiettu on lujah sivottu yhteh kielenke, da vie ei tietä midäbo tulevazuos tapahtuu” Max Naylor sanoi.
Lähte: Jon Henley, the Guardian da Wikipedii
Fotokuva: AFP / Getty Images Islandielaine kalastai omassah mobil’niekanke

Vastaa

Sähköpostiosoitettasi ei julkaista. Pakolliset kentät on merkitty *